Sách cá biệt cũng long đong.

Những tuyệt bút bị hắt hủi   Theo tư liệu của Trung tâm nghiên cứu Banner Books Resource Guide, không chỉ ở thời trung thế kỉ mà ngay trong thế kỷ vừa qua, không ít những tác giả và tác phẩm mà bây chừ được tôn như các cây đại thụ văn học đã bị cấm đoán

Cuốn sách này từng bị cấm ở Boston, Mỹ, năm 1929, ở Ireland năm 1953 và ở một thị thành của bang California năm 1960. Với hậu sinh thì là như thế. Ngay cả nhà văn lớn Ernest Hemingway cũng từng phải đối mặt với không chỉ một lần tác phẩm của mình bị các thần thế khác nhau muốn phong tỏa, cố nhiên, không chỉ ở Mỹ.

Còn người dân tộc Hindu ở đây cảm thấy tức giận vì nữ văn sĩ đã không để ý đúng mức tới những vụ đụng độ sắc tộc đẫm máu xảy ra trong tuổi mà chị chọn để xây dựng tác phẩm của mình.

Ngay cả bộ tiểu thuyết ở hàng “tập đại thành” như  Ulysses  của văn hào Ireland, James Joyce, cũng từng bị đốt tại nơi công cộng ở Mỹ năm 1918 (tức là khi chưa kịp được in thành sách hoàn chỉnh), ở Ireland và Canada năm 1922 và ở Anh năm 1923.

Cho tới cuối đời, Joyce đã phải sống trong cảnh túng thiếu và mù lòa, tứ cố vô thân. Thậm chí lãnh tụ V. Để có thể biết rõ chân giá trị của truyện vừa này, cần phải đọc nó. Một cuốn sách hay nếu nhìn theo các tiêu chí văn chương. Một tác phẩm khác của Steinbeck cũng bị gặp nhiều đoạn trường trên con đường đến với độc giả là truyện dài Của chuột và người, in năm 1937.

Tội lỗi của  Của chuột và người  , theo các nhà “phê bình học” là ở chỗ tác phẩm này đã phảng phất hơi hướng phân biệt chủng tộc, khích lệ cho những tư tưởng bài kinh dinh, mang hơi hướng khiêu dâm, bôi bác hiện thực và có những câu thô tục.

Nữ văn sĩ gốc Ấn Độ Kiran Desai vừa được nhận giải thưởng danh giá Man Booker 2006 với tiểu thuyết  Những mất mát gia truyền.

Cũng có những cuốn sách được nơi này tung hô nhưng lại bị quở quang ở nơi khác vì những lý do rất khó tách bạch rành rẽ đúng sai.

Với kỹ thuật đồng tinh thần, Joyce đã thành công trong việc tái tạo từ ngoại cảnh, âm thanh, mùi vị của Dublin, đến những kỷ niệm, một trong những xúc cảm, khát vọng của con người trong thế giới đương đại. Ấy thế mà nhiều tác phẩm của Jack London, trong đó có  Tiếng gọi nơi hoang dại  tuyệt hay (cũng từng được dịch ra tiếng Việt) lại bị bọn Quốc xã công khai nung nấu nhiều lần.

Vậy mà lúc sinh tiền, Joyce cứ phải “đoạn trường ai có qua cầu mới hay”. Không ít tăm tiếng sáng giá của nền văn chương quốc tế hiện giờ đã bị lâm vào cảnh ngộ này. Năm 1973, một số ông chủ xuất bản ở Thổ Nhĩ Kỳ đã bị kết án vì cho in một số cuốn sách “độc hại”, trong đó có Chuông nguyện hồn ai. Của ngày 16/6/1904. Lạ kỳ thay!. Những người dân tộc Nepal ở Kalimpong cho rằng Desai đã xúc phạm họ khi trình bày họ như những tội phạm vụn vặt và ngu si.

Tiểu thuyết  Cuốn theo chiều gió  của nữ văn sĩ Margaret Mitchell cũng từng bị cấm đưa vào đọc ở các trường phổ biến tại thành phố Anaheim , bang California. Tiểu thuyết này kể về sự đụng độ giữa hai nền văn minh Đông và Tây và kết cuộc là phần thua thiệt thuộc về những người thiên cư tứ tán khắp nơi và các cư dân ở những nước từng là thuộc địa của phương Tây.

” Của Jack London. Thậm chí sau “cách mạng Nhung” năm 1989 ở Tiệp Khắc tới nay, Kundera mới chỉ in được 4 cuốn tiểu thuyết tại  sơn hà mình là Chuyện đùa, Điệu valse tạm biệt, Sự bạt mạng  và mới đây nhất,  Sự dễ dàng không chịu nổi của đời sống.

Lại nói về Kundera: mặc dầu ai cũng biết rằng ông là nhà văn lớn nhưng trong con mắt của không ít người Czech, Kundera có vẻ như “hất hủi” cố quốc và tây vị đối với nền văn hóa phương Tây quá. Các nhân vật là ẩn dụ về các nhân vật trong sử thi Odysseus của Homer. Năm 1939,  giã biệt khí giới bị cấm  ở Ireland. Ngay cả tiểu thuyết nổi danh giã biệt vũ khí mà Hemingway hoàn tất năm 1929 cũng từng bị bọn Quốc xã ở Đức đốt công khai năm 1933.

Của chuột và người  đã được dịch và in ở Việt Nam từ giữa những năm 80 của thế kỷ trước, mặc dù tới năm 2004 ở Mỹ vẫn có những thần thế muốn cấm phát hành cuốn sách này. Chuyện bình thường ở nhiều nơi   Không chỉ trong quá khứ xa hay chưa xa mới có những tác phẩm văn học đã mang lại tai họa cho tác giả.

Mark Twain viết cuốn sách này năm 1884, trong đó phê phán khá nhiều thói hư tật xấu của từng lớp Mỹ hồi đó.

Trong số những nhà văn có tác phẩm bị một bộ phận người Mỹ phản đối bây giờ thậm chí có cả tăm tiếng kinh điển như Mark Twain: Mọi ca cẩm đều nhằm vào cuốn tiểu thuyết được nhiều thế hệ độc giả coi là kiệt tác của ông  Những cuộc trôi dạt của Huckleberry Finn.

Lý do là trong sách có dùng một từ độc nhất có vẻ như miệt thị khi nói về người da đen. Lắm khi lý do đưa ra những lệnh cấm này khá vô lý, thậm chí nực cười.

Tại bang Illinois năm 1984 cũng có một số thế lực muốn đưa ra lệnh cấm đối với tiểu thuyết này. Danh sách những cuốn sách bị phản đối rất đa dạng và lắm khi thực thụ bất thần. Ngoài ra, Desai còn bị trách móc vì thái độ có vẻ như kênh kiệu của chị đối với các cư dân tỉnh thành. Tiểu thuyết này từng bị cấm tại Boston , Mỹ và tại Italia năm 1929.

Mark Twain, Ernest Hemingway, James Joyce. Thậm chí một trường ở bang Bắc Carolina đã cấm học trò đọc  Chùm nho nổi giận  vì trong tiểu thuyết này có có câu “God damn!” (có thể dịch là “Quỷ tha ma bắt!”). Gần 150 năm sau vẫn còn không ít người Mỹ nghĩ rằng Mark Twain trong  Những cuộc xiêu dạt của Huckleberry Finn  làm thế là nói xấu dân tộc Mỹ.

Tiểu thuyết  kim ô vẫn mọc  của ông, được xuất bản năm 1926, từng bị lực lượng Quốc xã ở Đức đốt tại nơi công cộng năm 1933.

Thế nhưng, cư dân ở thị thành Ấn Độ Kalimpong lại vừa tổ chức công khai đốt sách của Desai vì họ cho rằng, nữ văn sĩ 35 tuổi này đã biểu lộ không đúng về quê hương của họ, nơi chị đã từng sống khi còn nhỏ. Nó đã bị cấm tại Ireland năm 1953, tại 4 thành phố ở Mỹ trong giai đoạn từ 1974 tới 1980 và tại ba trường phổ biến ở Mỹ. Theo thông tin trên trang web  Washprofile  , danh sách 5 cuốn sách bị những người Mỹ tự coi mình là chân chính, có đạo đức phản đối nhiều nhất như sau: Chùm tác phẩm về Harry Potter của JK Rowling;  Cuộc chiến Chocolate  của Robert Cormier; chùm truyện vừa của tác giả Phyllis Raynolds Naylor; tiểu thuyết  Của chuột và người  của John Steinbeck; Tự truyện  Tôi biết vì sao chim hót trong lồng  của nữ thi sĩ và nhà hoạt động từng lớp Maya Angelou.

Để hình dong ra giá trị của tiểu thuyết Ulysses đối với nhân loại hiện nay, có thể tham khảo ý kiến trong cuốn  Từ điển văn chương  (bộ mới) mà Nhà xuất bản Thế giới của ta đã phát hành gần đây): “Tác phẩm là một rứa cao độ để chiếm lĩnh tuốt cuộc sống trong một thời điểm và một địa điểm đặc biệt: Dublin với một đường phố, nhà ở, cửa hàng, tòa soạn báo, quán rượu, nhà thổ, trường.

Năm 1940, Bưu điện Hoa Kỳ đã khước từ chuyển cuốn sách này trong các bưu kiện, khiến cho việc bán sách theo danh mục bị ảnh hưởng nặng nề. Năm 1988, nhà văn Anh gốc Ấn Độ Salman Rushdie từng bị các tổ chức Hồi giáo kết án tử hình vì cuốn tiểu thuyết  Những vần thơ của quỷ sa tăng.

Tiểu thuyết  Chuông nguyện hồn ai  (rất thân thuộc đối với bạn đọc Việt Nam ) cũng từng phải chịu những chuyện hẩm. Ai cũng biết rằng quyền tự do ngôn luận đã được ghi vào trong Hiến pháp Hoa Kỳ. Chính bởi thế nên bản thân người Czech không mấy nồng nhiệt trong việc quảng bá các tác phẩm của Kundera. Chính thành ra mà danh mục những tác giả và tác phẩm phải chịu những chuyện ai oán ở Mỹ hoàn toàn không ngắn.

Tại Mỹ bây chừ, mỗi năm đều xảy ra những vụ phản đối và đề nghị cấm những cuốn sách mà một nhóm người hay tổ chức này hoặc tổ chức khác cảm thấy có hại đối với tầng lớp.

Jack London là một nhà văn được yêu thích ở nhiều nơi trên thế giới. Lênin khi thiếp đi vào cõi vĩnh hằng vẫn “còn nghe thánh thót Crúpxcaia đọc trang sách  ái tình cuộc sống. Tiếng gọi nơi hoang dã  cũng từng bị cấm ở Italia và Nam Tư năm 1929. Tuy nhiên, pháp luật nước này không cấm các cá nhân chủ nghĩa đưa ra ý kiến phản đối của mình đối với việc phổ thông những cuốn sách riêng lẻ mà theo họ là mang nội dung có hại cho đạo đức hoặc tư tưởng chung.

Thậm chí năm 1928 tại Anh còn có lệnh cấm lưu hành cuốn sách này. I. Ulysses  được xem là một tác phẩm kiệt xuất của nhân loại trong thế kỷ XX”. Về sau tại Ireland (năm 1953) và cả tỉnh thành Morris ở Canada cũng đưa ra lệnh cấm quảng bá tiểu thuyết này (năm 1982). Thậm chí cho tới năm 1980 vẫn còn có những thần thế ở một số hạt thuộc bang New York vẫn rứa tìm cách đưa ra lệnh cấm tạm biệt khí giới với lý do là Hemingway đã viết văn mang hơi hướng dục tình độc hại (?!).

Tiểu thuyết  Chùm nho nổi giận  của ông được ấn hành năm 1939. Thậm chí tới những năm 70-80 của thế kỷ trước, một số trường phổ thông ở Hoa Kỳ vẫn liệt  Chùm nho nổi giận  vào danh sách “hại thư”.

Vì lý do đã dùng “những từ dung tục” nên Chùm nho nổi giận ngay trong năm 1939 đã bị cấm được tìm đọc tại các thư viện công cộng ở New York, ở thành phố Kansas cũng như một số địa phương khác ở Mỹ, thậm chí ngay cả ở nơi diễn ra các sự việc được biểu thị trong tiểu thuyết này.

Năm 1973, một số ông chủ xuất bản ở Thổ Nhĩ Kỳ bị buộc tầy pháp vì đã cho in một số cuốn sách mà chính quyền cho là có hại, trong đó có  Chùm nho nổi nóng. John Steinbeck là một tên tuổi lớn trong nền văn học Mỹ thế kỷ XX.